Informatie over de kerk in Amerongen

Andrieskerk Amerongen, 2006 (Foto Michiel Verbeek, CC BY-SA 3.0)

De Andrieskerk

De Andrieskerk staat op het hoogste gedeelte van de Hof. Dit was vroeger het centrum van Amerongen. Hier was ook het raadhuis, waar onder andere recht werd gesproken. Op de Hof werd ook markt gehouden en was er kermis. Bij de pomp kon iedereen schoon drinkwater halen. Mensen die waren overleden, werden tot 1827 in en rond de Andrieskerk begraven. Daarna werd dat verboden en kwam er een speciale begraafplaats buiten het dorp.

Onderdelen van de kerk

De kerk bestaat uit drie delen:

  • het schip (het middendeel van de kerk)
  • het koor (het gedeelte waar in katholieke kerken het altaar staat)
  • de toren

Kerken zijn altijd in dezelfde richting gebouwd, met het koor aan de oostkant, de kant waar de zon opkomt. Christenen vergelijken Jezus ook met de zon: ze noemen hem ‘het licht van de wereld’.

Het schip is het oudste deel van de kerk in Amerongen. Het is gebouwd in de 13e eeuw. Het bestaat uit drie gedeelten (beuken). Daarna zijn het koor en de sacristie (ruimte waar de geestelijken zich konden omkleden en waar schalen en kelken werden bewaard, die tijdens vieringen werden gebruikt) gebouwd. Dat was in de 15e eeuw. In die tijd was een gotische bouwstijl in de mode met hoge ramen met spitse bogen. Hierdoor kwam er veel licht de kerk binnen. Muren van de kerk zijn gebouwd van tufsteen (natuursteen) en baksteen (in de oven gebakken klei). Aan de zijkanten heeft de kerk steunberen. Het dak van het koor is hoger dan het dak van het schip van de kerk.

De toren

De bouw van de kerktoren begon in 1527. Vóór die tijd was er een bredere lage toren. De nieuwe toren lijkt op de torens van Soest en Eemnes. Ze zijn allemaal gebouwd naar het voorbeeld van de Domtoren in Utrecht. Het is goed mogelijk dat de Utrechtse bisschop dat expres zo deed. Hij was niet alleen de baas van de kerk, maar ook van een groot gebied: het Sticht. Aan de randen van zijn gebied was er nog wel eens strijd om de macht. Anderen wilden die gebieden dan veroveren. Met zo’n ‘Utrechtse’ toren liet de bisschop zien dat hij het hier voor het zeggen had. Er zitten ook niet voor niets spleten met schietgaten in de toren, zodat hij verdedigd kon worden door soldaten van de bisschop. De toren is gemaakt van baksteen, afgewisseld met natuurstenen blokken. De toren heeft drie verdiepingen, die naar boven toe smaller worden. Hij is 55 meter hoog.

Verwoest

Rond 1550 was de kerk af. Later is er aan de zuidkant nog een kapel bijgebouwd. Boven deur kapel staat het jaartal 1418, maar de kapel is pas in de 17e eeuw gebouwd. Hij werd gebruikt als consistoriekamer (kamer waar de kerkenraad en de dominee samenkomen). In 1585 raakte de kerk beschadigd tijdens een oorlog met het Spaanse leger. Het duurde lang voordat de kerk hersteld kon worden. Hij was nog maar 20 jaar klaar, toen hij werd alweer vernield en in brand gestoken door de Fransen in 1672-1673. Daarna werd de kerk wél snel opgeknapt.

Interieur Andrieskerk Amerongen, 1992 (Foto Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0)

Interieur

Toen de Andrieskerk werd gebouwd, was het een katholieke kerk. Iedereen was in die tijd katholiek. Hij was gewijd aan St. Andries (Andreas), één van de leerlingen van Jezus. Aanvankelijk stonden er veel beelden in de kerk en waren er schilderingen op de muren. Tijdens de Reformatie (rond 1580) werd het een protestantse kerk. De beelden zijn toen verwijderd en muurschilderingen verdwenen achter een laag witte kalk.

Later is een aantal schilderingen bij een restauratie weer tevoorschijn gekomen. Vroeger was de hele indeling van de kerk gericht op het koor, waar het altaar stond. Maar de protestanten richtten de kerk anders in: het altaar werd weggehaald en de preekstoel kwam centraal te staan.

In de kerk hangen verschillende rouwborden, met daarop de wapens en namen van overleden bewoners van het kasteel. In de kerk staat ook een grafmonument met de beelden van Goert van Reede en zijn vrouw Geertruid van Nijenrode, die overleden in 1585 en 1605.

 

Bronnen: