Informatie over de kerk in Doorn

Maartenskerk Doorn, 2010 (Foto Fred Mobach CC BY-SA 3.0)

De Maartenskerk staat in het centrum van Doorn, langs de weg van Utrecht naar Rhenen.

De kerk bestaat uit drie delen:

  • het schip (het middendeel van de kerk)
  • het koor (het gedeelte waar vroeger het altaar heeft gestaan)
  • de toren

Kerken zijn altijd in dezelfde richting gebouwd, met het koor aan de oostkant. In het oosten komt de zon op; die kon van die kant de kerk in schijnen. Christenen vergelijken Jezus ook met de zon: ze noemen hem ‘het licht van de wereld’. De toren van de kerk zit meestal aan de westkant.

Geschiedenis van de kerk

De Maartenskerk in Doorn is één van de oudste kerken van de provincie Utrecht. In de 10e eeuw (dus meer dan 1000 jaar geleden!) heeft hier al een kerk gestaan. Het schip van de kerk is gebouwd in 1180. Hiervoor werd tufsteen (een soort natuursteen) gebruikt. De kerk werd toen gebouwd in romaanse stijl, die je kunt herkennen aan de vensters met ronde bogen.

Het koor van de kerk is later gebouwd, tussen 1425-1450. Waarschijnlijk was de kerk vlak daarvóór vernield Gelderse troepen. Voor de bouw van het koor werd baksteen (gemaakt van in de oven gebakken klei) gebruikt, afgewisseld met banden van tufsteen. Dwars op zuidgevel werd in de 15e eeuw nog de sacristie toegevoegd. Dat is de ruimte waar de gewaden voor de geestelijken en borden, schalen en kelken werden bewaard, die tijdens vieringen werden gebruikt. In 1924 werd het schip aan de zuidkant verbreed.

Noormannenpoortje

Noormannenpoortje in de noordgevel van de Maartenskerk in Doorn (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

In de noordgevel zit een dichtgemetseld laag poortje. Dit wordt het Noormannenpoortje genoemd. Noormannen waren grote mannen die uit Scandinavië kwamen en bekend stonden als plunderaars. Om de kerk binnen te komen, moesten ze hun hoofd diep buigen, want het poortje was vrij laag. Zo werden ze gedwongen om een nederige houding aan te nemen. Dit is natuurlijk een mooi verhaal, maar er is nooit een Noorman door het poortje gegaan, want de Noormannen waren al lang vertrokken in de tijd dat de kerk werd gebouwd.

Hagioscoop

Een ander bijzonder onderdeel van de kerk is het trechtervormige ronde venster in noordoosthoek van de kerk. Dit heet een hagioscoop. Door dit venster kon je van buitenaf de relikwieën en het altaar zien. Mensen die de kerk niet in mochten, bijvoorbeeld omdat ze een besmettelijke ziekte hadden, konden zo toch iets meekrijgen van de vieringen die binnen werden gehouden.

Toren

Aan de toren werd jarenlang gebouwd. Hij was klaar in 1250. Hij is vierkant en gemaakt van baksteen, zonder verdere versieringen. In de torren zitten de klokken van het carillon (waar je melodietjes op kunt spelen) en een luidklok (om de tijd aan te geven, of om de bewoners berichten door te geven, bijvoorbeeld als er brand was of als iemand was overleden). Vroeger zat er ook een gevangeniscel in de toren. Bovenin de toren zit een smal galmgat; daardoor is het klokgelui buiten goed te horen. Bovenop de toren staat een grote spits. Onderaan is die vierkant van vorm en verder naar boven achtkantig. De toren is in totaal 38 meter hoog.

 

Bronnen:

  • Aleida de Hoog, Kerk op een kruispunt. De Doornse Maartenskerk door de eeuwen heen. (Doorn 2018).
  • Marc Laman, Doorn. Geschiedenis en architectuur (Zeist 1995).