Les 1 Lach eens naar het vogeltje!

Lesinhoud
  • De leerlingen leren over het ontstaan van portretfoto's en ontdekken wat voor soorten portretten er zijn.
  • Ze oefenen om goed te kijken naar onder meer kleding, gezichtsuitdrukkingen, houding en achtergrond.
Lesdoelen

De leerlingen leren wat een portret is en worden zich er bewust van dat een portret soms een bepaalde bedoeling heeft en niet altijd een weergave is van de werkelijkheid.

Benodigdheden
Tijd

45 minuten

Voorbereiding
  • Zorg dat de leerlingen pen en papier bij de hand hebben.
  • Print Werkblad 1 (pdf) uit.

1. Introductie

Zorg dat alle leerlingen pen en papier voor zich hebben liggen. Bekijk de volgende portretfoto op het digibord. Klik op de foto voor een vergroting.

Grietje en Stien Kool - Plaatselijke figuren

Stel de volgende vragen aan de leerlingen en laat hen het antwoord opschrijven.

  1. Wat zie je? Noem ongeveer 5 dingen.
  2. Wat zie je aan de kleding?
  3. Hoe kijken ze?
  4. Beschrijf hun houding, hoe staan ze?
  5. Wat valt je op aan de achtergrond?

Laat de leerlingen vervolgens kort opschrijven wat deze kinderen van elkaar zijn en waarom ze op de foto gingen.

Bekijk daarna de volgende foto en stel dezelfde vragen nog een keer:

Linde en Tom - Plaatselijke figuren

 

Nabespreken

Welke foto is oud en welke nieuw? Waar is de eerste foto genomen? Kijk eens goed, het lijkt alsof de eerste foto buiten is gemaakt, maar is dat ook zo? (Nee, het is een geschilderd decor.)
Vraag de leerlingen wat ze zoal aan de foto’s hebben ontdekt. Als iets al is gezegd door een klasgenootje, dan strepen de leerlingen het af op hun eigen lijstje zodat dingen niet dubbel worden genoemd.
Er is geen goed of fout antwoord; de oefening gaat erom dat de kinderen naar elkaars argumenten en interpretaties luisteren. Het blijkt dan dat er verschillende ideeën bij dezelfde foto kunnen bestaan.

 

2. Portretfotografie

Vertel aan de leerlingen en laat daarbij de foto’s op het digibord zien:
De eerste foto waarop het gezicht van een mens duidelijk te zien is, is ‘Robert Cornelius’ in 1839. Dit is die foto:

eerste-foto-van-een-menselijk-gezicht - pf

Een van de belangrijkste onderwerpen in het begin van de fotografie is de portretfoto. Die kwam namelijk voort uit de portretschilderkunst en leek daar ook nog erg op. Voor de camera moest je ook poseren, maar wel veel korter dan voor een schilderij. De achtergrond, het decor, speelde een belangrijke rol. Fotografen maakten in hun studio allemaal verschillende decors: romantische struikjes, natuurtaferelen of interieurs die ze vonden passen bij degene die op de foto ging. Vaak zat er op de camera een houten vogeltje. Dan zei de fotograaf: ‘Lach eens naar het vogeltje!’

Vóór de komst van de fotografie lieten alleen heel rijke mensen zichzelf of hun gezin afbeelden; zij konden een schilderij van zichzelf laten maken. Maar door de komst van de fotografie konden ook minder rijke mensen zich laten portretteren.

Bekijk de onderstaande schilderijen en foto’s met de klas.

afbeelding 2 PF

 

afbeelding 1 PF

 

Portret

Een portret is een afbeelding van een persoon of een groep personen waar bewust voor is geposeerd.

  • Een portret waar twee personen op zijn afgebeeld wordt een dubbelportret genoemd.
  • Een portret met meer dan twee personen een groepsportret.
  • Als een kunstenaar een portret van zichzelf maakt, wordt het een zelfportret genoemd.
  • En een staatsieportret is een plechtig portret van een persoon in functie, vaak een hoogwaardigheidsbekleder (leden van de koninklijke familie, ministers, een belangrijk iemand van de kerk etc.) en vaak met bijbehorende tekenen van macht en waardigheid.

Vaak nemen de geportretteerden een houding aan waarmee ze iets duidelijk willen maken. Of ze kiezen voor een achtergrond of voorwerpen die iets over hen zeggen. Ze willen dat je een bepaald beeld van ze krijgt.

Een fotograaf rond 1900
Een fotograaf rond 1900

Groepsportret

Portretten worden vaak gemaakt naar aanleiding van een gebeurtenis (de klassenfoto, een familieportret bij een jubileum). Als er meerdere mensen op de foto staan, kun je letten op elke persoon afzonderlijk (kleding, houding, gezichtsuitdrukking), maar ook op de personen ten opzichte van elkaar. Wie is belangrijk en staat in het midden, of het meest op de voorgrond? Wie staat maar een beetje aan de zijkant? Wie staat in het licht en wie in het donker? Wie zit en wie staat? Is het een (gezellige) familie, een club, een groep collega’s?

Bekijk de volgende groepsportretten en laat de leerlingen de personen beschrijven (houding, gezichtsuitdrukking etc.) en hoe ze ten opzichte van elkaar staan.

 

Willem Alexander - pfStaatsieportret

Vaak zit er achter een portretfoto een bedoeling. Men wil iets laten zien over zichzelf, ook al is dat soms niet helemaal waar. Dit zie je vaak bij staatsieportretten, dat zijn afbeeldingen van leiders en staatshoofden. In de meeste landen is het gebruikelijk een portret van het staatshoofd op te hangen in belangrijke overheidsgebouwen. In Nederland is het bijvoorbeeld verplicht om in elke rechtbank en in elk overheidsgebouw een portret van koning Willem-Alexander op te hangen.

 

selfie - pf

Zelfportret

Het bekendste portret van deze tijd is het zelfportret, oftewel de selfie!

 

Opdracht

Deel Werkblad 1 (pdf) uit aan de leerlingen en laat hen de opdrachten maken.