Les 1 Aan tafel?

Lesinhoud

In de reclame wordt "aan tafel" geroepen. Maar is dat wel nog wel zo? Eten we tegenwoordig nog wel aan tafel in dit land? Doet iedereen dat op dezelfde manier of is het overal anders? En kunnen we het vergelijken met vroeger, met de tijd van Gerard David, de beroemde schilder uit Oudewater? Tot slot schrijven we op hoe wij het prettig vinden om te eten.

Lesdoelen
  • De leerlingen leren dat mensen op verschillende manieren samen eten. Zij roepen eigen ervaringen hierover op en leven zich in in anderen.
  • De leerlingen leren dat eten een sociale gebeurtenis kan zijn en dat dit verschillende kenmerken heeft.
  • De leerlingen maken kennis met de schilder Gerard David.
  • De leerlingen leren dat je via de schilderijen van kunstenaars uit het verleden dingen kunt leren over de tijd waarin die leefden
Benodigdheden

digibord, beamer, afbeeldingen van Gerard David, A3 formulier met bord en servetvorm per leerling, scharen, kladpapier voor de schrijfopdracht, zwarte schrijfstift

Activiteiten

Groepsgesprek, werken in tweetallen

Tijd

Gesprek: 15 minuten
Schilderijen bekijken: 10 minuten
Tekst schrijven en bespreken: 20 minuten

Voorbereiding

print het formulier met bord en servet uit voor iedere leerling

(bord is voor les 2, servet voor les 1)

tafpap_thna1169Inleiding

Hoe eten wij eigenlijk? Roept er iemand “aan tafel” zoals in de reclame en komen we dan allemaal aanhollen?

Zitten we nu op de bank voor de tv? Of eten we allemaal apart, omdat de één naar ballet moet en de ander gaat voetballen? Weten we die dingen eigenlijk van elkaar?

En, hoe zit het met vroeger? Hoe kunnen we daar achter komen? Dit zijn enkele van de vragen die we in deze les aan de orde stellen. We staan stil bij die overeenkomsten en verschillen en vertellen elkaar hoe wij graag eten.

 

Mijn feestmaaltijd

Vertel als startpunt bijvoorbeeld over hoe het in je eigen jeugd ging met het eten.

Hoe alles anders was als de hele familie met kerstmis kwam eten. Opa en oma, oom Piet er ook bij. Hoe er dan een tafelkleed op de houten tafel lag en er mooie kristallen wijnglazen bij de borden stonden. Dat er kaarsen op tafel kwamen en hoe je als kind dan wilde dat alle lichten even uitgingen om écht bij kaarslicht te eten. En dat je moeder het na drie minuten wel weer genoeg vond en de grote lamp boven de tafel weer aan moest: “Anders kan ik het eten op mijn bord niet zien”, zei ze.

Denk hierbij aan details. Aan de glazen kandelaar, of dat je moeder altijd iets zei dat de kalkoen te droog was, etc. Verzin zo nodig wat dingen. Zo wordt dit verhaal echt jouw verhaal. En een verhaal waar andere dingen in voorkomen dan bij iemand anders.

Doel van deze vragen is om te kijken hoe verschillend het er aan toe gaat.

  • Hoe eten jullie als er feest is? Bij welk feest?
  • Als jullie aan tafel eten hoe ziet die er uit? Rond, vierkant, rechthoekig of met een stuk dat je uit kunt schuiven?
  • Zitten jullie altijd op je eigen plek aan tafel, of soms hier en soms daar?
  • Mogen jullie praten tijdens het eten? Wie praat er het meest?
  • Moeten jullie blijven zitten tot iedereen klaar is met eten?
  • Wat staat er allemaal op tafel?
  • Eten jullie uit/van borden? (Je kunt ook uit een kom eten of uit het plastic bakje van de Chinees, of van een houten plankje.)
  • Hoe zien ze er uit jullie borden?

 

Vroeger

De bruiloft te Kana

 Op een mooie dag in mei van het jaar 1500 liep de schilder Gerard David door de straten van Oudewater.Hij dacht na over een opdracht die hij had gekregen.Tot nog toe kreeg hij opdrachten van bisschoppen en pastoors. Die bestelden  grote schilderijen voor in de kerk. Heel precies geschilderd, met veel details, dat kon Gerard goed en er was veel vraag naar.Van één schilderij had hij een hele serie gemaakt. De Madonna met de paplepel. Ze leken erg op elkaar maar, toch waren ze net even anders! Hij was benieuwd of de mensen het zagen.

De madonna was natuurlijk Maria, de moeder van Jezus. Op het schilderij zag je Maria die haar kindje Jezus op schoot vasthoudt. Ze gaat hem net een lepeltje pap voeren. De schilderijen waren populair. Misschien ook omdat het er zo gewoon uitzag. Maria gebruikte een houten lepel en de pap zat in een houten kom. Dat herkenden de mensen, het waren dagelijkse eetvoorwerpen. Dat gebruikten de mensen ook als ze samen gingen eten.  Zijn serie schilderijen ‘Madonna’s met de paplepel’ was geliefd bij jong en oud en de schilderijtjes hingen in huizen en kerken in Brugge, Italië en Duitsland.
Maar nu had hij een andere opdracht. Hij ging een schilderij maken over het bijbelverhaal, De Bruiloft te Kana. In  het bijbelverhaal is Jezus op een bruiloft waar de wijn op is. Jezus verricht een wonder en verandert water in wijn, zodat het feest door kan gaan.
Gerard bedacht hoe hij het aan zou pakken. Want hij wilde dat het schilderij goed te herkennen was door de mensen die er naar keken. Hij wilde het laten lijken op een bruiloft uit zijn eigen tijd. Met voorwerpen die de mensen zelf ook gebruikten tijdens het eten en drinken.
Wat waren eigenlijk de dagelijkse voorwerpen die op een feesttafel rond 1500 te zien waren? Tijdens het lopen naar zijn atelier maakte hij een flinke lijst. Opvallend waren natuurlijk de wijnkruiken. Grote kruiken van keramiek, dus gebakken klei. Soms mooi beschilderd, soms alleen rood of bruin van kleur. Gedronken werd er uit bekers en simpele kommen van keramiek. Borden waren rond, ovaal of vierkant en het bestek bestond uit een vork met twee tanden, een zakmes en een lepel. Gasten namen naar feesten hun eigen bestek mee. Bijna niemand had in die tijd genoeg geld voor een compleet servies of bestek. Verder moesten er schotels, sierkannen, drinkbekers, sierlijke schotels met deksels op tafel.
Ja, en verder moest het eten zelf natuurlijk ook geschilderd worden. Wat zou er op de schotels liggen om te eten? Gebraden vlees? Spek? En brood natuurlijk. Hmmm, Gerard kreeg er honger van. Gelukkig lag er nog wat brood en kaas op zijn atelier. Daarna deed hij zijn schildersschort voor, stroopte hij zijn mouwen op, en ging aan het werk….
 tafpap_kana_Gerard_David_groot
Gerard werkte 3 jaar aan het schilderij en in 1503 was het klaar. Het kwam in een kasteel te hangen en de opdrachtgever was heel tevreden.
Nu hangt het schilderij in het beroemdste museum van Parijs, het Louvre.

 

De tafel van Gerard David

  • Wat valt je op aan deze bruiloftsmaaltijd?
  • Welk servies herken je?
  • Waar denk je dat ze uit drinken?
  • Kun je zien waarmee ze eten?
  • In het verhaal uit de bijbel komt Jezus op een bruiloft. Maar wie is Jezus, wie is zijn moeder en wie zijn de bruid en de bruidegom?
  • Kun je zien wat ze eten? Wat denk je?

 

En jij? Hoe wil jij het liefst eten?

Beantwoord de vijf vragen.

  • Waar eet je het liefst?
  • Hoe eet je het liefst?
  • Met wie eet je dan?
  • Wat eet je?
  • Wat is belangrijk?

(Bijvoorbeeld: 1- Op een Frans terras, 2- Niet chique of duur, 3- met mijn vader en broer, 4 – paté en dan omelet met champignons, 5 – dat het niet te druk is en de ober vriendelijk is.

Daarna maak ik er een tekst van.
In de vakantie vind ik het fijn om met mijn vader en mijn grote broer te eten in een klein dorpje op een terras. Het is mooi weer, we zitten in de schaduw en ik krijg paté met stokbrood en daarna een omelet met champigons en salade. De ober brengt lekker koud water met ijsblokjes en maakt een praatje met ons, want we zijn de enige gasten. Daarna maakt hij een foto van ons drieën…
(Korter is ook goed: het is maar een voorbeeld om de vragen tot leven te brengen.)

Dit schrijf je in het servetje  dat je even van het vel met het bord afknipt. Het bord is nodig in de volgende les.

tafpap_bordenservet